Kennislab

Vind relevante kennis, tools, naslagwerken en leerervaringen uit ons netwerk

Terug

Zorgsector beter verbinden met natuur. #Hoedan?

12 maart 2024

De natuur heeft een gezondheidsbevorderende werking. Dat is inmiddels wetenschappelijk bewezen. Toch wordt ‘groen’ niet vaak ingezet om wachtlijsten in de zorgsector te verkorten of om te voorkomen dat mensen überhaupt zorg nodig hebben. Het vraagstuk hoe we de zorgsector beter kunnen verbinden met de natuur vergt een lange adem. Annette Postma, netwerkadviseur groen bij Alles is Gezondheid, neemt ons mee langs waardevolle momenten die richtingbepalend zijn voor een doelgerichte domeinoverstijgende samenwerking. #hoedan?

Groeiende belangstelling

Annette: ‘Nu wetenschappelijke bewijs van de de gezondheidsbevorderende werking van de natuur  is geleverd, zien we gelukkig groeiende belangstelling uit de zorgsector.  Er is nu met name behoefte aan concrete informatie over het toepassen van de gezonde kracht van groen in de praktijk en de samenwerking die daarbij komt kijken. Om aan die behoefte te voldoen ontwikkelden we in samenwerking  met onder meer Arts en Leefstijl de Toolkit Natuur voor gezondheid en we organiseren nascholingen.  Het webinar dat we samen met Arts en Leefstijl, de Buitenpsychologen en regio Gooi en Vechtstreek organiseerden was drukbezocht. Daarnaast zijn we vruchtbare nieuwe samenwerkingen aangegaan met onder meer dokter Tamara en Natuurmonumenten. Dat zorgt voor een boost in de reguliere eerstelijnszorg en de welzijnsketen.

Verbinding domeinen en sectoren

‘De verschillende domeinen gebruiken andere termen en processen wijken af. Waar de zorgsector volgens scherpe richtlijnen werkt en wetenschappelijk onderbouwd bewijs afwacht, zitten commerciële ingenieursbureaus al lang bij gemeentelijke opdrachtgevers aan tafel om met ‘groen’ aan de slag te gaan. Dat ze daarbij niet altijd exacte wetenschappelijke cijfers gebruiken, is voor ons interessant om te zien. Ook wat betreft tijd en budgetten zien we enorme verschillen. Een paar kilometer fietspad kost bijvoorbeeld al snel een miljoen euro, terwijl een huisarts een consult houdt voor € 30. En als je groen aanlegt duurt het zo’n 10 tot 15 jaar voor bomen voldoende fijnstof afvangen, bovendien mag je blij zijn als er als vervolg op een goedgekeurd plan na vijf jaar iets aangelegd of gebouwd wordt. In de zorg is die doorlooptijd veel korter.

Zorg mee in beweging

‘Wij moeten de waarde van de natuur in de zorg goed blijven agenderen, want het eigenaarschap is nog niet zo ver. Opinieleiders kunnen daarbij helpen. Daarom werken we bijvoorbeeld samen met Pim Assendelft, hoogleraar preventie in de zorg en voorzitter Arts en Leefstijl en met het Nederlands Huisartsen Genootschap aan het verspreiden van informatie op de juiste plek. We willen de zorgsector aanhaken bij een beweging die gaande is, maar mensen hebben een startpunt nodig. Als artsen bij een nascholing komen en de wetenschappelijke bewijzen zien, vragen ze er nooit meer naar. Dan hebben ze een totaal andere vraag en willen ze weten hoe ze het kunnen toepassen voor hun cliënten.’

Kansen

‘Inmiddels zijn een groep huisartsen en een buurtsportcoach betrokken en we hebben het tij mee. De coronacrisis, klimaatcrisis en het zorginfarct zorgen voor bewustwording en dit biedt kansen om werken met natuur in het kader van gezondheid te versnellen. Bovendien is kennis over de gezonde effecten van de natuur voor opdrachtgevers en ingenieursbureaus noodzakelijk, want over 2,5 jaar moeten ze werken met de Omgevingswet, waarin die verbinding wordt gelegd. Wij als netwerk zijn daarin innovatief en verbindend en we kunnen gemeentes en provincies helpen de juiste mensen bij elkaar te krijgen om hierop stappen te zetten.’

Behoeften

‘De beweging die we vanuit Alles is Gezondheid stimuleren groeit, mede door vruchtbare samenwerkingen en de ontwikkelde materialen van afgelopen jaren. Het onderzoek van Marleen Dekkers en haar team van Maastricht University naar de kracht van het Alles is Gezondheid-netwerk draagt hier zeker aan bij. En wat heel fijn is, is dat ik ben gevraagd voor de Programmacommissie voor het overheidsprogramma Gezonde Leefomgeving, naast grote organisaties als het RIVM, GGD Nederland en Pharos.

Om samen de transitie naar een gezonder Nederland te versnellen, hebben we behoefte aan mensen uit de zorgsector die proactief zaken samen willen oppakken. Mensen die durven. Mede om die mensen en behoeften uit verschillende domeinen aan elkaar te verbinden, heeft Alles is Gezondheid in het najaar 2023 de HTC Green georganiseerd.’

—— Praktijkvoorbeelden ——–

Samenstelling Top 10 Natuurinclusief bouwen

In samenwerking met het KAN Platform en Agenda Natuurinclusief en meelezers uit zowel de gezondheidssector als de bouwsector ontwikkelden we de ‘Top 10 Natuurinclusief Bouwen voor Gezonde Bewoners’. Een handreiking met informatie en maatregelen die de bouwsector bij nieuwbouw- en gebiedsontwikkelingsprojecten helpt om te werken met de natuur. Zo zie je dat samenwerking van de domeinen natuur, bouw en gezondheid iets heel concreets oplevert. Bekijk hier de handreiking.

Groene schoolpleinen voor mentale veerkracht

Voor positieve effecten van de natuur op onze mentale gezondheid is het meeste bewijs. Een concretisering hiervan is het vergroenen van schoolpleinen. Kinderen kunnen beter samenwerken, ze zijn geconcentreerder in de klas en ondernemende in hun spel. Een mooi voorbeeld van hoe gemeenten, onderwijs en de groensector samenwerken. Andere mooie voorbeelden van mentale gezondheidsbevordering via de natuur zijn de Groene GGZ via onder meer de Buiten Psychologen, IVN Natuureducatie en Nature For Health.

Actieve mobiliteit

Er gebeurt ontzettend veel op actieve mobiliteit. Net als kinderen, hebben ook werkende en forenzende en recreërende volwassenen baat bij de natuur.

  • Wandelnet en de provincie Utrecht werkten samen om voor de wandel tijdens je werkdag van 2023 nieuwe weetingroutes te ontwikkelen. Belangrijk, want we zitten veel te veel en we kunnen net zo goed wandelend vergaderen. Bekijk alle weetingroutes hier.
  • De outdoor Office day, een initiatief van Nature Desk biedt tips, tools en vraagt aandacht voor werken in de buitenlucht. Onder meer in Den Haag, Amsterdam en Rotterdam zijn de laatste editie veel samenwerkingen ontstaan en activiteiten ontplooit.
  • Denk ook aan platform Ruimte voor lopen, waar organisaties en professionals kennis kunnen uitwisselen en kunnen samenwerken om lopen te stimuleren.

Positief Gezonde ziekenhuistuinen

Aan de hand van het ontwikkelde ‘groene’ Positieve Gezondheid-spinnenweb, is een aantal Positief Gezonde tuinen ontstaan. Bijvoorbeeld bij ziekenhuislocatie Hengelo, via een persoonlijke crowdfundingsactie en mooie samenwerking tussen oncologen, een hosptalitymanager, fysiotherapeuten, verpleegkundigen en Twente Gezond. Bij de ontwikkeling van deze ziekenhuistuin is aandacht besteed aan zingeving en kwaliteit van leven. Ondermeer Barbara Koenis (ZGT Hengelo) en tuinarchitect Irma te Kiefte zijn hier mee verbonden. Meer over deze tuin, lees je hier.

TIP: Durf (door) te vragen

‘Wanneer je ergens binnen wil komen, door wil dringen en concreet iets wil ontwikkelen, is het goed om vragen te stellen en af en toe je vinger op de zere plek te leggen. In veel gevallen wilden anderen eigenlijk ook die helderheid, maar werd er niets gezegd. Wanneer je niet weet of het denken en bedoelen van de verschillende betrokkenen op een lijn ligt is het goed zaken te benoemen. Daar komen echt de leukste dingen uit.’

Relevante links