Kennislab

Leren, verbinden en samen doen. Versterk je project via netwerkpartners, regionetwerken en allianties. Benut elkaars kennis.

Terug

Regiosessies – Iedereen aan zet voor een gezonde leefstijl

26 februari 2021

‘Denk niet in systemen, maar in mensen’. ‘Behoud ruimte voor experimenten voor lokaal en regionaal maatwerk’. ‘En investeer meerjarig (zeker tien jaar) in gezondheid en gedrag’. Dit is slechts een greep uit de waardevolle input van de circa 70 deelnemers aan de regiosessies ‘Iedereen aan zet voor een gezonde leefstijl’, die op initiatief van staatssecretaris Paul Blokhuis van VWS online plaatsvonden op 28 januari, 29 januari en 2 februari 2021.

Aanleiding

De definitie van gezondheid is veel breder dan ‘niet ziek zijn’. Sinds 2018 werken ruim 70 maatschappelijke organisaties en een flink aantal gemeenten aan de vertaalslag van het Nationaal Preventieakkoord om gezond leven makkelijker te maken. In het licht van de corona-epidemie is de urgentie en het belang van een gezonde leefstijl scherper afgetekend. Onder meer wetenschappers en medici hebben opgeroepen om leefstijl explicieter op de agenda te zetten.

Samen met Alles is Gezondheid organiseerde het ministerie van VWS drie sessies over gezondheid, leefstijl en de regionale inzet daarbij in het noorden, midden en zuiden van Nederland. Sessies met een gevarieerde mix aan deelnemers zoals gemeentelijke vertegenwoordigers, projectleiders van lokale initiatieven en GGD’en, wetenschappers, professionals eerstelijnszorg, medische specialisten en partners van het Nationaal Preventieakkoord.

Opbouw sessies

Elke sessie was opgebouwd langs vier thema’s en startte met een – vooraf opgenomen – gesprek waarbij Karen van Ruiten, programmadirecteur Alles is Gezondheid, de thema’s voorlegt aan staatssecretaris Paul Blokhuis. Bekijk de video.

Hier volgt een samenvatting van de waardevolle inbreng in reactie op de vier thema‘s:

1 Hoe kunnen we succesvol leefstijlinterventies inzetten en laten werken voor mensen met een gezondheidsachterstand?

  • Laat het lokaal gebeuren (lokaal beleid maken) en laat dat het landelijk beleid versterken (en andersom). Neem behoeften mee van de mensen om wie het gaat. Naast infrastructuur is ook aandacht voor cultuur en diversiteit nodig als je kijkt naar regionalisering.
  • Gelijkwaardigheid is belangrijk. Hoe krijgen bewoners, organisaties en lokale leefstijlinitiatieven buiten de zorg een stem? Zorg in het kader van iedereen aan zet, dat iedereen ook echt iedereen is.
  • Begin bij de eerste 1000 dagen, start met mensen helpen gezondere keuzes te maken, begeleid ouders.
  • Maak het eenvoudiger. Het is met alle accreditaties, licenties, aangepaste uurbedragen, etc. te ingewikkeld om bijvoorbeeld Gecombineerde Leefstijl Interventies (GLI’s) te implementeren.
  • De helft van de Nederlanders beweegt te weinig. Zorg dat gemeenten dit integraal kunnen aanpakken, met zo min mogelijk regels. Kijk naar wat nodig is (zie bijvoorbeeld de buurtsportcoach).
  • Gebruik de bestaande infrastructuur met lokale sportclubs. Equipeer deze met goed gekwalificeerde begeleiders en laat ze op gevarieerdere tijden open zijn. Dan heb je dicht bij huis een netwerk aan mensen die daadwerkelijk kunnen helpen.
  • Zoek verbinding met het sociaal domein, kijk naar de condities waarin mensen leven en neem de context mee (waaronder schulden, werk en leefomgeving).
  • Zorg voor infrastructuren en omgevingen die bewegen stimuleert. Kijk naar de omvang van bijv. schoolpleinen (geen grote kiss & ride plekken ten koste van speelplekken voor kinderen).
  • Vertaal landelijke interventies naar lokaal en andersom. Er zijn veel mooie evidence based interventies, zeker ook voor kwetsbare groepen. Laten we die delen en gebruiken.
  • Neem de opgave terugdringen gezondheidsverschillen expliciet mee in de Wet publieke gezondheid.

Welke mogelijkheden en kansen zijn er voor huisartsenzorg en eerstelijnszorg (en ziekenhuizen) voor de versterking van gezondheid en preventie?

  • Zorg voor helderheid: Wat is preventie? Welke plek krijgt leefstijlgeneeskunde hierin?
  • Verbindt gemeenten, wijken en curatieve zorg volgens het mixed care principe (juiste mix
    van zorgverleners per patiënt). Pas de financiering hier op aan.
  • Denk breder dan de eerste lijn: ook ziekenhuizen, arbozorg en sociaal domein. Denk
    bijvoorbeeld aan preventie en GLI in de werkcontext. En vergeet ook het onderwijs niet.
  • Zorgopleidingen kunnen integraler, kijk breder naar de mens in het geheel.
  • We kunnen artsen met maatschappelijk werkers samen een plek geven in de wijk, met
    ruimte voor kijk- en luistertijd, zodat ze bij mensen aan de vraag achter de vraag toe te
    komen.
  • Zorg voor ontschotting van de psychische en de somatische zorg.
  • Ondersteun de mensen die het moeten doen (zoals gemeenteambtenaren), niet alleen met
    geld maar ook in kracht.
  • Investeer in opleiden van zorgprofessionals en preventiemedewerkers zoals
    leefstijlcoaches.
  • Maak de financiën echt vrij en maak ruimte voor bestaande projecten om een gezonde
    leefstijl te stimuleren. Ook bijvoorbeeld op het gebied van werk en mensen met chronische
    gezondheidsproblemen.
  • Haal volumeprikkels weg uit de zorg. Het draait om gezondheid en gedrag.
  • Investeer voor alle lijnen in kinderen, vergoed volledig de GLI voor kinderen zoals voor
    volwassenen al gebeurt.

Hoe kijken jullie aan tegen het idee van een regionale preventie infrastructuur, zoals in de discussienota Zorg voor de Toekomst staat? (Afspraken tussen gemeenten en zorgverzekeraars in de regio).

  • Biedt helderheid: wat is een regio, wat kun je daarbinnen van elkaar verwachten?
  • Duiding van preventie is cruciaal. Zorg voor sterke verankering in meerdere wetten.
  • Kijk bij regionale inrichting naar de implementatie van netwerkzorg en leefstijlpaden.
  • Maak iemand verantwoordelijk vanuit de overheid als het gaat om de regiobeelden.
  • Zie de centrale gezondheidsverlener als voorbeeld, met aandacht voor jeugd.
  • Zorg dat iedereen elkaar kan vinden in netwerken, ga versnippering tegen. Zorg voor een
    regionale preventiestructuur naar het voorbeeld van de gezonde basisscholen.
  • Bedenk geen landelijke uniforme oplossingen. Kijk naar couleur locale. Zorg voor lokaal
    maatwerk. Begin met netwerken van de mensen zelf bijvoorbeeld via groepsactiviteiten.
    Werk niet alleen met gemeenten, maar ook met het onderwijs.
  • Behoud ruimte voor experimenteren. Laat lokaal, regionaal en landelijk van elkaar leren en
    elkaar versterken.
  • Rond het concept Positieve Gezondheid weten veel partijen elkaar goed te vinden. We
    kunnen meer vanuit dit brede welzijnsaspect van mensen denken en handelen.
  • Zie gezondheid vooral als middel om dingen te veranderen. Betrek ook onderwijs. Help gezondheidsvaardigheden te ontwikkelen.
  • Wettelijke basis maakt het lastig data die ten grondslag ligt aan een regiobeeld te gebruiken. Hoe kunnen we toch die data inzetten voor analyse en effectmetingen?

4. Last but not least: met welke oplossingsrichtingen moet een volgend kabinet aan de slag, op het gebied van leefstijl en gezondheidsbevordering?

  • Overheid: practice what you preach. Werk integraler! Health in all policies.
  • Zorg voor pragmatische laagdrempelige aanpakken en een heldere structurele koers voor
    zeker 10 jaar.
  • Implementatie vraagt een lange adem. Niet steeds opnieuw beginnen, maar biedt ruimte
    voor experimenteren, testen en doorzetten.
  • Zorg dat relevante ervaringen met pilots en innovaties niet in de regio’s blijven hangen.
    Deel ze op landelijk niveau zodat ook anderen hiervan kunnen leren.
  • Ook (zorg)professionals moeten integraler kijken en samenwerken. Haal de vrijblijvendheid
    eraf ook als het gaat om professionals.
  • Er is een gezamenlijke visie en missie nodig, integrale organisatiekracht en elkaar kennen
    en elkaar vertrouwen. Dan is goede samenwerking mogelijk. Denk aan het Kavelmodel:
    anders organiseren, financieren, monitoren, etc.
  • Pak de bureaucratie aan, er zijn te veel regels waardoor implementatie wordt bemoeilijkt.
  • Neem milieu mee in het brede gezondheidsbeleid.
  • Doe iets met de aantrekkelijkheid van preventie, maak preventie sexy.

Reflectie van staatssecretaris Paul Blokhuis en Francine L’Ortye, waarnemend directeur Publieke Gezondheid (VWS):

Inspirerend om in jullie midden te zijn want bij jullie zit veel energie, kennis en kunde.
Er is veel draagvlak om preventie beter op de kaart te zetten, ook in de Tweede Kamer. Dit is een hele rijke oogst voor de preventie-agenda waar we verder mee aan de slag kunnen. Blijf ons vooral voeden en ideeën en suggesties met ons delen.

Op het gebied van leefstijl, preventie, gezondheidsbevordering en positieve gezondheid is een beweging gaande. We kunnen met drie sturingsinstrumenten deze beweging versterken. De prijsprikkel, bijvoorbeeld in de vorm van een suikertaks, beschikbaarheid, (zoals de locaties van fastfoodketens en ongezonde aanbiedingen bij de kassa) en de inzet van publiekscampagnes om mensen te helpen een gezondere leefstijl te ontwikkelen.

Het is een uitdaging voor een volgend kabinet om meer te investeren in het makkelijker maken van de gezonde keuze, zodat gezonde voeding ook bereikbaar is voor de lagere inkomensgroepen. We kunnen met verschillende initiatieven de beweging breder maken. Daarbij hebben we ook de andere ministeries nodig. Integraliteit begint ook bij ons als ministerie zelf.

We pleiten in de discussienota Zorg voor de Toekomst voor minder vrijblijvendheid rondom de inzet op preventie en de verplichting voor gemeenten om in te zetten op preventie en gezondheid. Naast wettelijke verplichtingen gaat het ook om middelen. We hebben met elkaar nagedacht over de inhoud. Daar is meer geld voor nodig. Ook voor verzekeraars willen we zorgen voor een verplichting om te investeren in preventie, bijvoorbeeld door in de Zvw explicieter te regelen wat de taak van de zorgverzekeraar is ten aanzien van de infrastructuur.

We zijn het met jullie eens, dat we op rijksniveau niet te veel moeten dichtspijkeren. Wij kunnen vanuit het Rijk randvoorwaarden opstellen en daarmee regionaal en lokaal vrijheid bieden. Dat willen we juist doen vanuit de gedachte dat we niet met landelijke blauwdrukken willen werken. Het gaat om regionaal én lokaal maatwerk.

De vraag wat een regio is, is legitiem. We hebben herkenbare regio’s nodig, op kleinere schaal dan provincies, bijvoorbeeld de 25 GGD-regio’s. We willen regio’s meer uniform maken en een grotere stem geven. We hebben jullie gehoord over de wens gemeenteambtenaren meer te laten meedenken op inhoud. Ook de GGD’en willen we op inhoud laten meedenken met regionale netwerken. Gelijkwaardigheid is een belangrijk aandachtspunt. Sommige partijen zoals bewonersinitiatieven zitten niet in het (zorg)stelsel, die kunnen niet meedenken, terwijl initiatieven van mensen uit de wijk een goede bijdrage kunnen leveren aan gezondheid en een gezonde leefstijl. We moeten het veld zo breed mogelijk houden.

Als we kijken naar de eerstelijnszorg, dan is het wenselijk dat een huisarts of fysiotherapeut durft te kijken naar het complete plaatje van die persoon. En het gesprek aan gaat over gezond eten en bewegen. Het is belangrijk dat opleidingen van deze zorgverleners meer aandacht besteden aan leefstijl, gezondheid en integraal denken. Als we meer ‘kijk en luistertijd’ beschikbaar stellen voor de brede eerstelijnszorg, dan is het een mooie bijvangst dat ziekenhuizen het wat rustiger krijgen. Denk aan de praktijk van Hans Peter Jung, huisarts en transformator op het gebied van Positieve Gezondheid.

Milieu is een onderwerp dat meer aandacht verdient. We gaan op allerlei vlakken meer aan de voorkant investeren. Daarbij is milieu en een gezonde leefomgeving ook van belang.
Preventie sexy maken, dat spreekt ons wel aan. We willen de gezonde keuze makkelijker maken, onder meer met prijsprikkels werken. Misschien dat jullie aanvullende ideeën hebben; ik houd me zeer aanbevolen.

We hebben onder andere met het Nationaal Preventieakkoord een beweging in gang gezet die niemand meer gaat stoppen. Wat ons betreft is het niet de vraag óf we verder gaan, maar hoe breed die beweging wordt.

Op 14 december jl. is de discussienota Zorg voor de Toekomst gepubliceerd voor consultatie. Deze consultatie is inmiddels gesloten en we hebben veel waardevolle input ontvangen, dank daarvoor. De ontvangen input en de bevindingen uit de regiosessies benutten we om deze gedachtenontwikkeling verder te voeden. Hartelijk dank voor jullie bijdrage!

Deze sessies zijn georganiseerd door het Ministerie van VWS en Alles is Gezondheid
Vraag of suggestie?

Neem contact op met:

  • Daphne Bandel, beleidsadviseur directie Publieke Gezondheid, ministerie van VWS via dc.bandel@minvws.nl
  • Janny de Boer, netwerkadviseur Alles is Gezondheid via janny.de.boer@allesisgezondheid.nl

Samen aan de slag

Doelen van het landelijke akkoord kunnen alleen gehaald worden als overal in Nederland concrete stappen worden gezet. Daarom helpen we graag bij lokale of regionale uitwerkingen van het nationale akkoord.