Zo helpt AI om zorg begrijpelijk te maken
Eén op de vier volwassenen in Nederland heeft moeite met het verwerken van informatie over zorg en gezondheid. Ze vinden informatie lastig geformuleerd, of weten niet hoe ze die moeten toepassen in hun dagelijks leven. Beperkte digitale- en leesvaardigheden hebben directe gevolgen: slechtere gezondheidsuitkomsten, minder persoonlijke regie en zelfs een grotere kans op vroegtijdig overlijden. Wie gezondheid serieus neemt, moet dus ook taal serieus nemen.
Digitale zorg vergroot ongelijkheid, tenzij je anders ontwerpt
Zorg en preventie digitaliseren in hoog tempo. Afspraken maken, uitslagen bekijken, leefstijladvies krijgen: het loopt steeds vaker via allerlei portals en apps. Tijdens de inspiratiebijeenkomst Taal maakt gezonder afgelopen november bleek hoe dit schuurt. Uit polls onder zorgprofessionals kwam naar voren dat meer dan de helft regelmatig merkt dat taal of digitale vaardigheden het gesprek bemoeilijken.
Digitale zorg werkt nu vooral voor mensen die al goed meekomen. Wie dat niet doet, raak je kwijt doordat systemen te ingewikkeld zijn ontworpen. Door uit te gaan van begrijpelijke taal, meerdere vormen van uitleg en ondersteuning waar nodig, kan digitale zorg juist bijdragen aan gelijke toegang en meer regie.
Kijk naar wat wél werkt
Een van de belangrijkste uitkomsten van de bijeenkomst was: kijk niet alleen naar wat er misgaat, maar vooral naar wat wel goed werkt. Zorginformatie strandt vaak op vorm, niet op inhoud. Veel mensen haken af wanneer informatie vooral schriftelijk wordt aangeboden. In de presentaties van Markus Oei en Antoinet Smallegange kwam naar voren dat gesproken uitleg en beeld voor mensen met beperkte basisvaardigheden vaak beter werken dan tekst alleen.
Digitale vaardigheden verschillen sterk, maar de smartphone is voor veel mensen een vertrouwd hulpmiddel in het dagelijks leven. Beeld en audio zijn daarmee geen oplossing voor iedereen, maar wel een kansrijk uitgangspunt om gezondheidsinformatie begrijpelijker en beter toepasbaar te maken. Zo kunnen mensen de regie over hun eigen gezondheid terugkrijgen. Het vraagt om andere keuzes in ontwerp en communicatie, maar het rendement is groot.
Gerichte ondersteuning met behoefteprofielen
Niet iedereen heeft dezelfde hulp nodig bij digitale zorg. Antoinet Smallegange liet tijdens de bijeenkomst zien hoe groot die behoefte is: 25 procent van de zorggebruikers ervaart onvoldoende kennis en vaardigheden om e-health goed te gebruiken. Om zorgverleners daarbij te helpen, zijn ‘behoefteprofielen’ ontwikkeld. Deze profielen helpen om snel in te schatten welke ondersteuning iemand nodig heeft, hoe je het gesprek kunt voeren en naar welke vorm van hulp je kunt doorverwijzen. Zo wordt digitale zorg niet alleen toegankelijker, maar ook persoonlijker en effectiever.
Meer informatie over deze aanpak en praktische hulpmiddelen zijn te vinden via ZEL, de regionale organisatie voor ondersteuning bij digitale zorg.
AI als versneller, niet als vervanger
Kunstmatige intelligentie speelt een steeds grotere rol in communicatie over zorg en gezondheid. AI kan teksten snel vereenvoudigen, samenvatten en vertalen naar honderden talen. Dat maakt schaal mogelijk. Tegelijkertijd is voorzichtigheid nodig. Medische informatie moet altijd kloppen en passen bij de context van de gebruiker. Daarom pleit Markus Oei voor hybride AI: technologie doet het zware werk, mensen bewaken de inhoud en ondersteunen waar nodig. De kracht zit in die samenwerking. Zo voorkom je fouten en vergroot je vertrouwen.
Voorbeelden uit de praktijk
Een concreet voorbeeld is Pubmedical, een initiatief in ontwikkeling voor een open en gratis videobibliotheek met betrouwbare zorginformatie in de vorm van korte uitlegvideo’s op B1-niveau, beschikbaar in meerdere talen. De video’s zijn met behulp van AI gemaakt, maar gecontroleerd door artsen en andere zorgexperts. De eerste fase richt zich op de honderd meest gestelde vragen in de zorg. Een exacte lanceringsdatum is nog niet bekend, maar de ontwikkeling is in volle gang en organisaties kunnen al meedenken en bijdragen.
Ook op kleine schaal helpt AI zorgprofessionals om hun uitleg begrijpelijker te maken. Sommige praktijken gebruiken AI-tools om na een consult automatisch een korte samenvatting te maken in eenvoudige taal, eventueel vertaald of als audiobericht. De zorgverlener controleert de inhoud voordat deze wordt gedeeld. Zo krijgen patiënten informatie die beter aansluit bij hun taalniveau en situatie. AI vervangt het gesprek niet, maar versterkt het, en helpt patiënten om adviezen ook thuis beter toe te passen.
Doe en bouw mee
AI biedt kansen, maar alleen als we die samen benutten. Door kennis te delen, tools te testen en ervaringen uit te wisselen. Sluit je daarom aan, leer van anderen en draag bij. Want een gezonde samenleving begint bij zorg die iedereen kan begrijpen.
Word ook lid van de Alliantie Gezondheidsvaardigheden en de inspiratiegroep Taal maakt Gezonder!