Wat meiden ons leren over duurzaam bewegen

De ambitie om Nederland in beweging te brengen is breed gedeeld. Maar wie goed kijkt, ziet dat niet iedereen dezelfde toegang heeft tot sport en bewegen. Voor mbo-meiden is de openbare ruimte bijvoorbeeld geen vanzelfsprekende plek om actief te zijn. Dat blijkt uit onderzoek van Sportservice Flevoland. De belangrijkste les: duurzame sport- en beweegparticipatie begint bij goede randvoorwaarden. En voor deze doelgroep staat veiligheid daarbij bovenaan.

Veiligheid fundamenteel voor gezondheid

Uit het onderzoek onder mbo-meiden (15 tot 18 jaar) blijkt dat gevoelens van onveiligheid een directe invloed hebben op beweeggedrag. Het gaat daarbij niet alleen om fysieke veiligheid, maar juist ook om sociale veiligheid: bekeken worden, ongewenste aandacht en de dominantie van jongensgroepen op veel sportplekken. Zonder een veilige basis haken veel meiden af en wordt bewegen geen vanzelfsprekend onderdeel van hun leven.

Meer dan hardware

In beleid en praktijk ligt de nadruk vaak op voorzieningen: veldjes, routes, toestellen. Maar een beweegvriendelijke omgeving is meer dan ‘hardware’. Volgens inzichten van onder andere Kenniscentrum Sport & Bewegen gaat het om een samenhang van fysieke inrichting, programmering en sociale context. Voor duurzame participatie betekent dat: aansluiten op behoeften van gebruikers, zorgen voor sociale veiligheid en herkenning, en bouwen aan eigenaarschap in de wijk.

Voor meiden vertaalt zich dat naar plekken waar ze zich welkom voelen, in een omgeving waarin ze zich niet beoordeeld of bekeken voelen. Ze bewegen bij voorkeur samen met vriendinnen en hebben vaak behoefte aan activiteiten die laagdrempelig en niet prestatiegericht zijn. Daarbij is er ruimte nodig voor vrijheid en eigen invulling. Juist die combinatie maakt dat ze meer en vaker bewegen in de openbare ruimte, en dat het niet bij één keer blijft.

Co-creatie: ontwerp met in plaats van voor

Een belangrijke aanbeveling uit het onderzoek van Sportservice Flevoland is om meiden actief te betrekken bij het ontwerp en gebruik van de openbare ruimte. Niet als onderzoeksdoelgroep, maar als mede-ontwerper. Dat vraagt een andere rol van gemeenten, buurtsportcoaches en welzijnsorganisaties: minder top-down, meer samen ontwikkelen.

Tijdens een brainstorm over dit thema, waar ook Alles is Gezondheid bij betrokken was, kwam precies dit punt naar voren. Door samen met jongeren te ontwerpen, ontstaan plekken die beter aansluiten, vaker gebruikt worden en daarmee duurzaam bijdragen aan gezondheid.

Niet alleen de openbare ruimte aanpakken

In het maatschappelijk gesprek over dit onderwerp wordt duidelijk dat het niet alleen gaat om het creëren van de juiste voorwaarden. Onveiligheid hangt nauw samen met sociale normen en gedrag. Vrouwen en meisjes passen zich nu vaak aan, bijvoorbeeld door plekken te vermijden, terwijl het gedrag van jongens en mannen veel minder ter discussie staat.

Duurzame verandering vraagt daarom om een aanpak op twee sporen: belemmeringen direct wegnemen met toegankelijke activiteiten, zichtbaarheid en inclusieve plekken, maar zeker óók werken aan gedrag in de openbare ruimte, met name van jongens en mannen.

Voor professionals in gezondheid, sport en het sociaal domein ligt hier een duidelijke kans: werk samen, betrek jongeren actief en kijk verder dan alleen het aanbod.

Lees hier het uitgebreide artikel over dit onderwerp van Sportservice Flevoland. O.a. over de achterliggende barrières en oorzaken van gevoelens van onveiligheid, met concrete aanbevelingen voor gemeenten, buurtsportcoaches en welzijnsorganisaties.