Terug

Met de dokter het bos in

10 september 2020

Je leest het regelmatig in de social media: de huisarts moet natuur op recept voorschrijven. Dat zou veel zorgkosten schelen en grote gezondheidswinsten opleveren. Buitenlandse voorbeelden zoals Bosbaden uit Japan of Green Prescription uit Nieuw-Zeeland worden aangehaald. Concepten die meestal afkomstig zijn van natuurorganisaties of andere professionals met focus op natuur en niet van degenen die de patiënt mee naar het groen kunnen nemen, zoals huisartsen of andere eerstelijns collega’s.
Huisartsen denken mondjesmaat aan natuur voor de gezondheid van hun patiënten. Enkele huisartspraktijken organiseren wel wandelgroepen, maar veel van deze groepen lopen in de stedelijke omgeving, vertrekkend vanuit de huisartspraktijk. Ook binnen eerstelijns leefstijlprogramma’s zoals Diabetes Challenge, Beweegkuur of Looprecept is groen niet expliciet als aandachtspunt opgenomen. Zij richten zich net als de huisartsen vooral op het in beweging krijgen van de patiënten.

Toch is het goed om patiënten naar de natuur te verwijzen, want natuur heeft wel degelijk toegevoegde gezondheidswaarde bovenop bewegen. En het sluit aan bij de huidige trend om leefstijlinterventies in te zetten bij diverse chronische aandoeningen. Dat blijkt uit literatuuronderzoek dat ik deed in het project Groene Leefstijl in de Eerstelijn*. Aandacht voor leefstijl is binnen de huisartspraktijk een relatief nieuw maar groeiend fenomeen. Sinds 2019 kan de huisarts doorverwijzen naar een erkende Gecombineerde Leefstijlinterventie, waarin een patiënt met overgewicht of Diabetes Mellitus II gedurende twee jaar begeleid wordt naar een gezonde leefstijl. Zo’n behandeling wordt vergoed door de zorgverzekering. Maar lang niet elke huisarts ziet leefstijladvisering als typische taak of expertise voor haar professie.

Op het gebied van natuur en gezondheid mist een aantal randvoorwaarden, zoals tijd, financiële zekerheid en degelijk informatiemateriaal, zo blijkt uit ons onderzoek. Daarnaast heeft de huisarts meer kennis nodig, maar ook harder bewijs. Huisartsen willen graag bewijs dat natuur bij grote groepen patiënten effectief is op harde uitkomstmaten, zoals bloedsuikerwaarde, bloeddruk, gewichtsafname, afweer. En dergelijk onderzoek staat nog in de kinderschoenen of is in Nederland nog niet uitgevoerd. Pas als gedegen effectonderzoek onder grote groepen patiënten onbetwistbare positieve resultaten aantoont, zullen verzekeraars overwegen natuur op recept te vergoeden. Een andere zorg vanuit de huisartsen is dat het voor hen onduidelijk is of de begeleiders van natuuractiviteiten zoals wandelgroepen of wandelcoaches voldoende gekwalificeerd zijn.

Wat is er nodig om leefstijladvisering naar de natuur te stimuleren?

Alleen in Nieuw-Zeeland en Japan lijkt natuur op recept enigszins van de grond te komen. Daar was de rijksoverheid initiatiefnemer die gelden en onderzoek beschikbaar stelde. Ook zijn goede samenwerkingsstructuren opgezet. In Nederland kun je denken aan het vergroenen van bestaande leefstijlinterventies zoals Slimmer, CoOl of Looprecept, omdat deze programma’s onder huisartsen in enige mate bekend zijn en al diepgaander op effectiviteit zijn onderzocht dan groene leefstijlprogramma’s. Wat kunnen natuurorganisaties en natuur- of wandelcoaches doen om huisartsen te helpen? Ten eerste moeten ze aantonen over gedegen en erkende begeleidingskwaliteiten te beschikken. Het is daarnaast belangrijk dat ze de huisarts kunnen ontzorgen in de samenwerking en dat hun aanbod structureel is en geïntegreerd in het lokale netwerk. Als deze professionals zich met het lokale zorg- en welzijnsnetwerk verbinden en de huisarts ontzorgen, kunnen een goede rol spelen.

Samen met Arts en Leefstijl en Alles is Gezondheid werk ik in het vervolg van Groene Leefstijl in de Eerstelijn aan materiaalontwikkeling voor huisartsen en voor aanbieders van leefstijlinterventies. Binnenkort verschijnen drie nieuwe materialen uit het project Groene Leefstijl in de Eerstelijn als uitgave van de Vereniging Arts en Leefstijl: een overzicht met hard wetenschappelijk bewijs, een praktijkgerichte samenvattingskaart en een patiëntenfolder met gedragsadviezen.

Het project Groene Leefstijl in de Eerstelijn wordt uitgevoerd door voer ik met subsidie van Ministerie Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit uit in samenwerking met Vereniging Arts en Leefstijl en met Jolanda Maas, senior onderzoeker Natuur en Gezondheid aan de Vrije Universiteit. Ook Alles is Gezondheid draagt hieraan bij.

Het rapport Succes- en Faalfactoren Groene Leefstijl in de Eerstelijn kun je opvragen bij Annette Postma: annette@annettepostma.nl

Netwerkadviseur groen