Investeren in de Bedoeling

9 januari 2026

Werken aan gezondheid en zorg vanuit wat er écht toe doet

Gezondheid, ondersteuning en zorg moeten mensen helpen om grip te houden op hun leven, zich verbonden te voelen en van betekenis te zijn. Dat is de bedoeling. Toch lukt dat niet altijd: het systeem dat we met de beste intenties hebben gebouwd sluit niet overal aan op wat mensen nodig hebben.

Deze webpagina geeft de kern van de inzichten uit Investeren in de Bedoeling, een uitgebreid werkdocument dat is ontwikkeld binnen de community Financieren vanuit de Bedoeling. Hier lees je de hoofdpunten, voorbeelden en handelingsperspectieven; in het volledige document vind je meer verdieping en context.

Vanuit Financieren vanuit de Bedoeling onderzoeken inwoners, professionals, organisaties en systeempartijen samen — via systeemdialogen — wat schuurt en hoe we ruimte kunnen creëren om dichter bij de bedoeling te komen.

1. Wat is ‘de bedoeling’?

De bedoeling is geen toekomstbeeld, maar het perspectief dat richting geeft aan denken, handelen en organiseren.

De bedoeling voor inwoners
Inwoners kunnen hun leven leven op een manier die betekenisvol is voor henzelf en hun omgeving. Dat vraagt om veerkracht, aansluiting en grip op de uitdagingen van het dagelijks leven.
De bedoeling voor professionals en hun organisaties
Professionals ondersteunen mensen bij het (her)vinden van grip, aansluitend op hun mogelijkheden en die van hun gemeenschap. Dat doen ze met vakmanschap, samenhang en vanuit de relatie.
De bedoeling voor middelen, kaders en instituties
Kaders, financiering, governance en instituties bestaan om het primaire proces tussen inwoner en professional mogelijk te maken en te versterken. Zij bewaken toegankelijkheid, kwaliteit, solidariteit en betaalbaarheid.

Samen vormen deze drie niveaus één geheel. Wanneer zij in samenhang functioneren, versterken ze de veerkracht van mensen en samenleving.

2. Wat we zien in de praktijk

Systeemdialogen laten zien dat handelen vanuit de bedoeling logisch en nodig is, maar ook dat mensen op alle niveaus worden belemmerd om dat daadwerkelijk te doen.

Inwoners ervaren dat ondersteuning niet aansluit op hun leefwereld.
Gemeenschappen worden niet altijd als gelijkwaardige partner gezien.
Professionals worden beperkt door domeingrenzen, werkdruk en regels.
Zorginkopers, beleidsmakers en regionale samenwerkingen ervaren beperkte ruimte om voorwaarden te creëren voor vernieuwing.
Systeempartijen zoals verzekeraars, gemeenten en het ministerie van VWS willen stappen zetten, maar lopen vast in stelsels.

Hoewel iedereen vanuit goede intenties werkt, raakt het geheel verstrikt in tegenstrijdige structuren, aannames en verwachtingen. De sleutel ligt in het zichtbaar maken van deze patronen en polariteiten en in het benutten van de handelingsruimte die daaruit voortkomt.

3. Polariteiten in gezondheid en zorg

Polariteiten zijn geen problemen om op te lossen, maar spanningen om te benutten. Beide kanten vertegenwoordigen waarden die nodig zijn om tot goede zorg en ondersteuning te komen.

Inwonersbehoeften versus inrichting van ondersteuning en zorg
Inwoners hechten aan betekenis, autonomie en verbinding, terwijl het systeem stuurt op doelmatigheid en verantwoording. Hierdoor verschuift de inwoner soms van partner naar cliënt, terwijl het tegenovergestelde wordt beoogd.
Bottom-up ontwikkelen versus top-down sturen
Oplossingen ontstaan lokaal en relationeel. Maar beleid en kaders worden vaak hiërarchisch en planmatig ontwikkeld. Hierdoor sluiten plannen niet altijd aan op de praktijk.
Domeinoverstijgend samenwerken versus gescheiden kaders en financiering
Het leven van mensen is samenhangend; het stelsel niet. Verschillende wetten, geldstromen en verantwoordelijkheden maken samenwerking complex.
Investeren in gezondheid en preventie versus kostenbeheersing op korte termijn
Effecten van preventie zien we in de toekomst of in een ander domein. Budgetten moeten nu sluitend zijn. Dit belemmert structureel investeren in veerkracht.

4. Drie cases

Valpreventie bij ouderen
Formele ketenaanpakken sluiten vaak niet aan op het dagelijks leven en de mogelijkheden van ouderen. Lokale initiatieven die wél goed werken, tellen niet mee binnen formele kaders. Hierdoor blijft deelname achter en mist continuïteit van kansrijke initiatieven.
Zorgzame gemeenschappen
Gemeenschappen versterken de veerkracht van inwoners en bieden steun vanuit intrinsieke motivatie en betrokkenheid. Tegelijk vragen gemeenten en systeempartijen om continuïteit, verantwoording en regels, waardoor samenwerking schuurt tussen informele inzet en formele kaders.
Domeinoverstijgend samenwerken
Niet alleen medische, maar ook sociale en economische omstandigheden bepalen gezondheid en veerkracht. De maatschappelijke opgave vraagt daarom samenwerking tussen sociaal en medisch domein, gericht op de leefwereld van mensen. Door gescheiden regelgeving en financiering stokt gezamenlijke verantwoordelijkheid.
De uitgebreide cases vind je in de PDF Investeren in de bedoeling

5. Handelingsperspectieven: #Hoedan

De onderstaande zes handelingsperspectieven zijn geen recepten, maar manieren om ruimte te creëren om te handelen vanuit de bedoeling. Ze komen rechtstreeks voort uit systeemdialogen en praktijkervaringen.

1. De blik op de bedoeling houden
We worden snel afgeleid door “ja, maar…” en door randvoorwaarden waarvan we denken dat ze vastliggen. Door steeds terug te keren naar de bedoeling blijft het gesprek gericht op wat er écht toe doet.

Vragen die helpen:

1. Wat is hier de bedoeling?
2. Beperkt de regel mij écht, of mijn interpretatie ervan?
3. Wat kan nu al?

2. Alle perspectieven dragen bij aan de oplossing
Ieders perspectief bevat een deel van de werkelijkheid en daarmee een deel van de oplossing. Botsende of afwijkende perspectieven horen bij het speelveld en beïnvloeden de gezamenlijke ontwikkeling.

Vragen die helpen:

1. Welke perspectieven ontbreken?
2. Welke aannames heb ik zelf?
3. Wat maakt dat waarden of behoeften botsen — en wat betekent dat voor onze opgave?

3. Het meervoudig inwonersperspectief omarmen
Inwoners en gemeenschappen zijn niet alleen gebruiker, maar ook mede-vormgever en medefinancier van gezondheid en zorg. Hun kennis is essentieel in agendavorming, uitvoering en evaluatie.

Vragen die helpen:

1. Hoe kunnen we inwoners en gemeenschappen structureel en wederkerig betrekken?
2. Wat hebben zij nodig om die rol te vervullen?
3. Hoe maken we ruimte voor experimenteren en leren?

4. Precies worden en de werking snappen
Het idee dat “het systeem het niet toestaat” blijkt vaak een aanname. Door mechanismen achter wat helpt of hindert te begrijpen — de waarden, structuren en overtuigingen — ontstaat werkelijke handelingsruimte.

Vragen die helpen:

1. Wat gebeurt er nú, op alle niveaus?
2. Welke waarden en aannames sturen gedrag?
3. Hoe verbind ik inzichten met processen tussen inwoners en professionals?

5. Ruimte nemen om te ontdekken
Vernieuwing ontstaat door experimenteren, leren en stap-voor-stap ontwikkelen. Dat vraagt vertrouwen, begrensde risico’s en ruimte om opnieuw te proberen.

Vragen die helpen:

1. Welke kleine stap kan ik nu zetten?
2. Welke risico’s zijn acceptabel?
3. Wie kan kritische vriend zijn?

6. Wijzelf maken het verschil
Verandering begint bij mensen die anders kijken en handelen — ongeacht rol of positie. Individuen kunnen patronen doorbreken en zo het systeem in beweging brengen.

Vragen die helpen:

1. Waar kan ik vandaag één keuze anders maken?
2. Welke bondgenoten kunnen me helpen?
3. Welke spanning ervaar ik tussen bedoeling en praktijk — en hoe kan ik die bespreekbaar maken?

6. Hoe verder?

Samenwerken vanuit en naar de bedoeling vraagt ontwikkeling op alle niveaus: inwoners, professionals, organisaties en instituties. Door patronen zichtbaar te maken, ruimte te benutten en gezamenlijk te leren, kan het hele systeem stap voor stap veranderen. Systeemdialogen blijven daarbij een belangrijk instrument. Ze helpen onderliggende patronen te zien, handelingsruimte te ontdekken en polariteiten te benutten.

Wil je verder, heb je vragen, wil je samen optrekken? Neem dan contact op met Merel Spijkerman. Ook kun je op LinkedIn aansluiten bij het Netwerk Leren Transformeren.