Vertragen, verbinden en betekenis vinden

Verslag Symposium Mentale Gezondheid en Zingeving

Vanaf het moment dat we opgroeien, krijgen we verhalen aangereikt over hoe een goed leven eruit zou moeten zien: over succes, prestaties en zekerheid. Verhalen die richting kunnen geven, maar ons soms ook ongemerkt vastzetten. Onderweg komen veel mensen op een punt waarop het leven niet alleen vraagt om beter functioneren, maar om iets diepers: de vraag naar zingeving. Wat gebeurt er wanneer het leven schuurt, zekerheden wankelen en het verhaal dat ooit logisch leek niet meer past?

Steeds vaker zien we dat echte verandering niet alleen van buiten komt, via interventies, protocollen of systemen, maar van binnen begint. Met aandacht, reflectie en de moed om een knellend verhaal los te laten. Mentale gezondheid berust daarbij op drie fundamentele pijlers: belonging (verbondenheid), agency (invloed en richting) en meaning (zingeving). Vanuit die gedachte organiseerden we op 14 maart het symposium Mentale Gezondheid en Zingeving.

Antropia stroomde vol met professionals, belangstellenden en jongeren. De sfeer was open en nieuwsgierig; nog vóór het programma begon, ontstonden de eerste gesprekken. Na een symbolische gong opende dagvoorzitter Wico Mulder de dag. Stembevrijder Erica Nap zorgde vervolgens voor een verbindende start: wat begon als luisteren, eindigde in samen zingen.

Carlo Leget – Zingeving in een hypernerveuze samenleving

Carlo Leget, initiatiefnemer centrum voor rouw en existentiële waarden, professor zorgethiek aan de Universiteit voor Humanistiek, nam ons mee in de vraag in wat voor wereld we leven. Hij verkende zingeving langs drie lagen: begrijpelijkheid, hanteerbaarheid en betekenis (Antonovsky), het onderscheid tussen alledaagse en diepere betekenis (Crystal Park), en de existentiële laag waarin vragen rond lijden, vrijheid en eenzaamheid opkomen.

Tegelijk schetste hij het beeld van een ‘hypernerveuze samenleving’, waarin individualisme, prestatiedruk en voortdurende versnelling ons onder druk zetten. Met het werk van Hartmut Rosa introduceerde hij het begrip resonantie: zingeving ontstaat niet door controle of optimalisatie, maar via een wederkerige, betekenisvolle relatie tussen mens en wereld.
Zijn analyse: hoe meer we de wereld proberen te beheersen en efficiënt te maken, hoe meer we de verbinding ermee verliezen — met anderen, met de tijd en met onszelf. Zingeving ontstaat in relatie; vertraging, verbinding en openheid voor wat ons raakt zijn voorwaarden voor mentale gezondheid.

Richard Hoofs – Zingeving als medicijn

Richard Hoofs, huisarts en holistisch coach holistische en auteur: ‘Bezield leven op doktersrecept’, bracht zingeving terug naar de spreekkamer met de vraag: wat als we zingeving letterlijk op doktersrecept zouden zetten? Hij liet zien dat zingeving een krachtige leefstijlfactor is, met effecten op fysieke en mentale gezondheid, levensduur en veerkracht. Waar leefstijlpijlers als voeding en beweging vanzelfsprekend zijn, blijft zingeving vaak onderbelicht.

Hoofs onderscheidt vier bronnen van zingeving: relaties, persoonlijke groei, spiritualiteit en ‘kippenvelmomenten’ — momenten waarop we ons diep geraakt voelen. Zijn ervaringen, van een gevangenis tot het platteland van India, illustreren dat mentaal welzijn eerder afhangt van betekenisgeving dan van omstandigheden.
Gezondheid gaat niet alleen over wat je doet, maar over waarvoor je het doet.

Workshops: verdieping verwondering

Na de korte film Always look on the bright side verraste musicus Reinier Sijpkens de zaal met een speelse muzikale ervaring. Met bellen, klanken en verwondering ontstond precies waar de dag over ging: resonantie. De verdiepende workshops lieten zien dat zingeving zich niet laat vangen in één definitie of discipline.

Anke Liefbroer – Zingeving begrijpen en bespreekbaar maken

Anke Liefbroer, bijzonder hoogleraar Tilburg University, die de relatie tussen zingeving en mentaal welzijn onderzoekt, liet zien dat mentale gezondheid onder druk staat en dat zingeving daarin een steeds belangrijkere, maar nog onvoldoende begrepen rol speelt. Ze introduceerde een kader met vier dimensies van zingeving: purpose (doelgerichtheid), significance (ertoe doen), coherence (samenhang) en belonging (verbondenheid).

In een samenleving waarin religie minder vanzelfsprekend is, ontstaat een meer persoonlijke zoektocht naar betekenis. Haar oproep aan professionals: zingeving is niet alleen het domein van geestelijk verzorgers, maar een gedeelde verantwoordelijkheid.

Kwetsbare Held

Het gesprek vraagt geen pasklare antwoorden, maar aandacht, nieuwsgierigheid en écht luisteren. Iets dat De Kwetsbare Held, Wout van Wengerden 100% onder de knie heeft en daarmee de zaal ontroerde en raakte.

Tot slot

Mentale gezondheid en zingeving zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Zingeving is daarbij geen extra thema, maar een fundament. In een tijd van versnelling, prestatiedruk en individualisering ligt de uitnodiging misschien wel in het tegenovergestelde: in vertragen, verbinden en opnieuw leren luisteren naar het verhaal dat ons raakt.

Meedenken en doen? Neem contact met ons op.