Onderzoek: Hoe gezondheidsnetwerken verandering brengen

Wat verandert er als inwoners, zorg, welzijn, onderwijs en bestuur samen aan gezondheid werken? Twee wetenschappelijke studies gebruiken ervaringen uit het netwerk van Alles is Gezondheid om te onderzoeken hoe zulke samenwerking groeit en wat er nodig is om nieuwe werkwijzen ook echt in de praktijk te brengen.

Welke opbrengsten zijn gaandeweg al te zien?

De onderzoekers volgden vier initiatieven: Care Innovation Center West-Brabant, Netwerk Positieve Gezondheid Noordelijke Maasvallei, Gezonde Basisschool van de Toekomst in Limburg en Healthy Ageing Network Northern Netherlands (HANNN). Ze keken naar veranderingen die al zichtbaar zijn voordat een langetermijneffect op gezondheid kan worden vastgesteld. Daaruit kwamen vijf soorten opbrengsten:

1. Idee: betrokkenen formuleren samen welke verandering ze willen bereiken en waarom.
2. Integrale aanpak: organisaties uit verschillende domeinen verbinden hun werk rond gezondheid.
3. Innovatie: betrokkenen ontwikkelen of gebruiken een nieuwe werkwijze, dienst of hulpmiddel.
4. Implementatie: de aanpak krijgt een plek in het dagelijkse werk van betrokken organisaties.
5. Impact: het initiatief draagt volgens betrokkenen bij aan kennis, motivatie, vaardigheden of gedrag bij de doelgroep.

Hoe komt de verandering op gang?

De onderzoekers beschrijven ook vijf manieren waarop netwerken die opbrengsten bereiken:

1. organisaties uit verschillende domeinen bijeenbrengen;
2. nieuwe werkwijzen uitproberen;
3. initiatieven met bestuurders verbinden;
4. inwoners en professionals bij de uitvoering betrekken;
5. samen leren van ervaringen.

De onderzoekers brachten deze vijf verandermechanismen en de vijf opbrengsten samen in het Maatschappelijk GezondheidsTransformatie-model. Ook de ondersteunende rol van Alles is Gezondheid kreeg daarin een plek.

Mensen verbinden, nieuwe werkwijzen proberen en samen leren: zo brengen netwerken verandering op gang.

Twee voorbeelden uit de praktijk

In de Noordelijke Maasvallei gingen huisartsenpraktijken vanuit Positieve Gezondheid anders werken. Het netwerk verbond huisartsen met welzijnsorganisaties, bibliotheken, gemeenten en bewonersinitiatieven. Zo kwam er meer ruimte voor ondersteuning buiten de spreekkamer. Bij de Gezonde Basisschool van de Toekomst namen scholen, GGD, provincie en andere betrokkenen samen verantwoordelijkheid voor gezond eten en meer bewegen en spelen op school. De aanpak groeide tijdens de onderzochte periode van vier naar dertig scholen.

Alles is Gezondheid hielp de initiatieven om ervaringen tussen regio’s te delen en belemmeringen bij landelijke partijen onder de aandacht te brengen. De samenwerking verliep overigens niet altijd soepel. Volgens de onderzoekers vraagt verandering van regels en verantwoordelijkheden ook om het bespreken van en omgaan met spanningen en wrijving. Juist dan wordt duidelijk waar nieuwe afspraken nodig zijn.

Wrijving kan juist nuttig zijn, omdat het zichtbaar maakt waar nieuwe afspraken nodig zijn.

Een proef is nog geen vaste werkwijze

In een verkennende enquête onder partners en gebruikers van Alles is Gezondheid meldde 80% van de respondenten dat het gezondheidsinitiatief waarover zij antwoordden bijdroeg aan verandering in het dagelijks werk, 48% zag een bijdrage aan verandering in de financiering van de activiteiten en 43% zag een bijdrage aan landelijk beleid. Kleine nuancering: de percentages tonen niet of inwoners daardoor ook daadwerkelijk gezonder zijn geworden. De stap van een nieuwe werkwijze naar toepassing in het dagelijks werk vraagt volgens de onderzoekers extra aandacht.

Wie heeft er tijd en geld om een geslaagde proef voort te zetten? En wie kan besluiten over regels of financiering die daarbij in de weg zitten?

Wat kun je zelf met dit onderzoek?

Leg de vijf opbrengsten en de manieren waarop ze tot stand komen (handelingsperspectieven) naast je eigen gezondheidsinitiatief. Wat verandert er nu al in de praktijk? Welke inwoners, professionals of bestuurders zijn nodig voor de volgende stap?

Artikelen
Marleen P. M. Bekker, Laurens M. Reumers, Chantal Walg, Maria W. J. Jansen, Henk B. M. Hilderink, Jan-Kees Helderman en Dirk Ruwaard. De ontwikkeling van een heuristisch Maatschappelijk GezondheidsTransformatie-model (2026), doi:10.1007/s12508-026-00542-z; en Een exploratieve validering van een Maatschappelijk GezondheidsTransformatie-model (2026), doi:10.1007/s12508-026-00544-x. Beide artikelen verschenen in TSG – Tijdschrift voor Gezondheidswetenschappen.