Onno van Schaijck, projectleider de Gezonde basisschool van de Toekomst
  • Bescherming
  • In de wijk
  • Op school

Een kijkje achter de schermen bij de 'Gezonde Basisschool van de Toekomst'

22 november 2016
Alles is gezondheid… reisde op dinsdag 15 november af naar het zuiden van het land. Samen met partners ging zij op belevingsbezoek bij de ‘Gezonde Basisschool van de Toekomst’ met als startpunt Abdij Rolduc in Kerkrade.

Projectleiders Andrew Simons (Movare) en Onno van Schayck (universiteit van Maastricht) startten met een introductie. Andrew Simons: ‘Uit cijfers blijkt dat kinderen in Limburg vaker chronische ziektes ontwikkelen, maar ook vaker ongezonde keuzes maken en vaker kampen met overgewicht. Met als gevolg dalende leerprestaties en sociale ongelijkheid. Op scholen zagen we lunchtrommels gevuld met snackfood en energiedrankjes. En de spieren die kinderen het meest bewogen, waren die van hun duimgewrichten, oftewel gamegewrichten. Dat kan en moet beter, dachten we vanuit Movare. En waar kun je beter beginnen dan waar kinderen hun eerste vorming krijgen: de basisschool?” Onno van Schayck: “Als onderzoekers vonden we het fantastisch dat een school zelf kwam met dit idee. Een mooie kans om inzicht te krijgen in het effect van een interventie op de gezondheid van een grote groep kinderen.”

Aansluiting zoeken bij natuurlijk ritme

In de Gezonde Basisschool van de Toekomst wordt op twee ‘gezonde ‘basisscholen (OBS Wereldwijs en Bs De Schatgraver) een speciaal dagprogramma aangeboden met voldoende onderwijs, sport, bewegen, spelen en aandacht voor gezonde voeding. Twee andere basisscholen besteden alleen meer tijd en aandacht aan voeding en beweging. Om de resultaten van eventuele veranderingen goed te kunnen meten, volgen de onderzoekers ook vier controlescholen. Doel is te kijken of kinderen een betere fysieke, emotionele en intellectuele groei doormaken en zo’n dagritme minder stress voor zowel ouders als kinderen oplevert.

“Waar mogelijk laten we de lessen zo goed mogelijk aansluiten bij het natuurlijke dagritme van kinderen,” vertelt Andrew. “Zo zijn beweeglessen strategisch ingepland op momenten dat kinderen meer zin hebben om te bewegen, zoals na de lunchpauze en na leerlessen. De leerlessen zijn geprogrammeerd volgens inzichten uit onderzoek, op het moment dat kinderen het beste informatie opnemen. Ook besteden we veel aandacht aan gezonde keuzes. Kinderen aanzetten tot het denken over andere keuzes leidt vaak ook tot het maken van andere keuzes.” Onno benadrukt dat het project staat of valt met de betrokkenheid van ouders. “Het is heel belangrijk voor ons dat zij zich gehoord voelen en dat we ze meenemen in het project. In onze klankbordgroep kunnen ze meedenken.”

Andrew Simons, projectleider de Gezonde Basisschool van de Toekomst

Lokale aanbod betrekken

Waar mogelijk betrekken de projectleiders het lokale aanbod. Andrew: “Ons doel is dat er organisch een betrokken regio groeit waarin lokale organisaties samenwerken om de  gezondheid van kinderen te verbeteren. Zo laten wij de badmintonvereniging om de hoek trainingen op school verzorgen. Kinderen krijgen vervolgens een knipkaart om bij de vereniging lessen te volgen. Maar ook door verenigingen zo ver te krijgen om trainingen voor kinderen tussen vier en zes te geven, tijdens de buitenschoolse opvanguren.  Zo haal je druk op een gezin weg en kinderen hebben al lekker gesport als ze aan tafel aanschuiven. Lokale kunstenaars maakten de ‘slecht weer’-kisten, die in worden gezet als het buiten echt te guur is om te bewegen. Ontzettend leuk om het lokale enthousiasme te zien.”

‘Nu hoor ik vooral positieve geluiden’

En dan op pad. De ene groep deelnemers bij De Schatgraver, de andere groep bij Wereldwijs. Coördinator Marco Reumkens van Wereldwijs vertelt: “Als coördinator heb ik er een behoorlijke kluif aan. Er moet heel veel worden geregeld. De voorbereiding van de lunches, de aansturing van de vrijwilligers en directe vervanging als iemand onverwachts uitvalt. En dat zijn alleen nog de praktische zaken. In het begin waren veel collega’s huiverig. Hun bordje was al zo vol en was dat hun taak wel, aan de gezondheid van kinderen werken? Maar nu hoor ik vooral positieve geluiden. Het vaste ritme geeft rust in hun lessen en ze hebben meer tijd voor bijvoorbeeld correctiewerkzaamheden, omdat een deel van de lessen door pedagogische begeleiders wordt verzorgd.”

Hoe ziet lunch eruit bij de Gezonde Basisschool van de Toekomst?

Geen boterhammen meer smeren

Vervolgens neemt Marco alle deelnemers mee naar de keuken. Medewerkers van Sodexo zijn druk in de weer met de lunches en vrijwilligers van Humanitas staan in de startblokken om de lunches rond te brengen. In de klaslokalen ligt bij alle leerlingen een kleurige broodtrommel op tafel. “Vroeger at ik heel veel pizza en frietjes, maar nu zeg ik tegen mijn ouders dat ik dat niet meer wil, omdat het niet gezond is,” zegt een meisje uit groep zes. “Ik leer heel veel nieuwe dingen eten, zoals kokosbrood, dat is echt lekker. Alleen haring, dat vind ik heel vies.” Haar klasgenootje: “Mijn ouders vragen altijd wat ik heb gegeten op school. Als ik het lekker vindt, gaan ze dat zelf ook maken. Ik ben gezond eten veel lekkerder gaan vinden. En mijn ouders vinden het fijn dat ze geen boterhammen meer voor mij hoeven te smeren, want ze hebben het heel druk.”

kinderen lunchen

In de gymzaal is groep 8 bezig met een bewegingsles. Op de grond van de gymzaal liggen allemaal grote kaarten vooraan in de zaal. De leerlingen moeten beurtelings naar voren rennen om een kaart om te draaien. Een soort Ren je rot-memory. Een mooi kijkje hoe het er in de praktijk nu toe gaat, in zo’n gezonde basisschool van de toekomst.

Bewegingsles de Gezonde Basisschool van de Toekomst

Bouwstenen voor een gezonde toekomst voor kinderen

Terug in de zaal is er ter afsluiting een plenaire sessie. Onno van Schayck en Andrew Simons besluiten: “Voor ons begint nu de eerste resultaten binnen zijn, een spannende fase. Natuurlijk moeten deze nog geanalyseerd worden. Maar van ouders en kinderen horen we positieve geluiden en de betrokkenheid is zo groot, er zijn bijna geen personen uitgevallen. De toekomst is voor ons ook onzeker. Nu worden we nog gesubsidieerd, maar straks moeten we op zoek naar andere verdienmodellen. Maar minstens zo belangrijk zijn goede manieren om onze werkwijze te borgen. Want zo’n groot onderzoek is uniek en alles wat we leren, willen we duurzaam verankeren. Het is geen gewoon wetenschappelijk onderzoek, want het is de vraag of elke school zomaar maar kan mee doen en elk experiment moet in de wetenschap herhaalbaar zijn. Maar ons gaat het erom dat het onderzoek de bouwstenen levert voor een gezondere toekomst voor kinderen en dat andere scholen verder met deze bouwstenen kunnen, zoals nu al in Noord-Limburg gebeurt. Dat is onze harde eis.” 

Meer weten?